Con không tập trung, học trước quên sau là lời than phổ biến của nhiều phụ huynh khi kiểm tra bài về. Tối qua con còn thuộc, sáng nay đã quên sạch. Nhiều cha mẹ vừa sốt ruột, vừa lo con có vấn đề gì. Bài viết này giúp bạn nhìn nhận từng nguyên nhân có thể có, từ đơn giản đến cần chuyên gia.
Biểu hiện thường gặp
Trẻ không tập trung có thể thể hiện theo nhiều cách. Có bé ngồi vào bàn học nhưng nhìn ra ngoài cửa sổ, có bé hay đứng lên, nghịch bút, có bé nhìn sách nhưng chẳng biết mình đã đọc gì. Khi được hỏi lại, bé không nhớ nội dung vừa học.
Biểu hiện “học trước quên sau” thường được cha mẹ nhận ra qua những tình huống như học thuộc bài thơ buổi tối nhưng sáng hôm sau chỉ nhớ vài câu, làm đúng dạng toán hôm nay nhưng mai gặp lại thì lúng túng, hay quên mang sách vở, quên dặn dò của cô. Tình trạng này kéo dài sẽ khiến bé mất tự tin và ngại học.
Điều cần phân biệt là quên do không chú ý lúc tiếp nhận thông tin, và quên do không giữ được thông tin. Cách hỗ trợ cho hai tình huống này khác nhau, nên việc quan sát kỹ rất cần thiết.
Nguyên nhân có thể có
Có nhiều lý do khiến trẻ khó tập trung và hay quên, và thường là sự kết hợp của nhiều yếu tố.
Đầu tiên là yếu tố cảm xúc. Căng thẳng vì áp lực điểm số, mâu thuẫn trong gia đình, bị bạn bắt nạt hoặc lo lắng khi xa nhà đều khiến đầu óc bé “bận” nghĩ chuyện khác. Một bạn đọc từng kể rằng con gái chị học sút hẳn sau khi chuyển lớp, và chỉ khi trò chuyện kỹ mới biết bé sợ bị các bạn cô lập.
Thứ hai là yếu tố cơ thể. Thiếu ngủ, thiếu sắt, thị lực hoặc thính lực kém đều ảnh hưởng đến sự chú ý. Một bé cận thị chưa đeo kính sẽ khó theo dõi bảng, còn bé nghe kém dễ bỏ sót lời cô. Vì thế, kiểm tra mắt và tai là việc nên làm sớm.
Thứ ba là các khó khăn học tập hoặc rối loạn phát triển, trong đó có tăng động giảm chú ý. Bạn có thể tham khảo bài tăng động giảm chú ý ở trẻ (ADHD): dấu hiệu và hướng hỗ trợ để hiểu thêm. Ngoài ra, khó khăn học tập đặc hiệu như khó đọc, khó viết cũng có thể khiến bé mệt mỏi và mất tập trung.
Thói quen sinh hoạt ảnh hưởng đến trí nhớ
Trí nhớ không chỉ phụ thuộc vào việc học, mà còn vào cách bé sống hằng ngày. Giấc ngủ là yếu tố quan trọng nhất. Trong lúc ngủ, não củng cố những gì đã học trong ngày. Một bé thức khuya, ngủ chập chờn sẽ khó nhớ bài hôm sau dù đã học rất lâu.
Chế độ ăn cũng có vai trò. Bé bỏ bữa sáng thường khó tập trung vào các tiết đầu. Đủ chất sắt, các chất béo tốt và nước giúp não hoạt động ổn định. Tuy nhiên, bạn không nên cho bé dùng thực phẩm chức năng “bổ não” khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ.
Vận động đều đặn giúp bé giải phóng năng lượng, từ đó ngồi học yên hơn. WHO khuyến nghị trẻ em nên vận động ở mức vừa đến mạnh trung bình 60 phút mỗi ngày. Cuối cùng, thời gian dùng màn hình quá nhiều, đặc biệt là video ngắn, tập cho não quen với kích thích nhanh nên bé thấy sách vở thật “chậm”.
Cách giúp con tập trung hơn
Hãy bắt đầu từ việc chia nhỏ thời gian học. Với bé tiểu học, mỗi đợt 15 đến 20 phút rồi nghỉ vài phút thường hiệu quả hơn ngồi liền một tiếng. Chọn một góc học gọn gàng, ít đồ chơi, tắt tivi và để điện thoại ở nơi khác.
Giúp bé ghi nhớ bằng nhiều cách: vừa đọc vừa vẽ sơ đồ, giải thích lại cho bố mẹ nghe như đang làm cô giáo, ôn lại vào sáng hôm sau thay vì chỉ học dồn buổi tối. Việc nhắc lại cách quãng giúp thông tin bám lâu hơn.
Rèn thói quen cho bé: chuẩn bị cặp sách từ tối hôm trước, dán danh sách việc cần làm ở nơi dễ thấy, dùng đồng hồ để bé nhìn thời gian. Bạn cũng có thể rèn tính tự lập từ sớm, như được nêu trong bài kỹ năng sống cho trẻ mầm non. Quan trọng nhất là hạn chế la mắng khi bé quên, vì căng thẳng càng làm trí nhớ kém hơn. Hãy khen khi bé nhớ được, dù chỉ là việc nhỏ.
Khi nào nên đi khám
Bạn nên đưa con đi khám nếu tình trạng kéo dài nhiều tháng dù đã điều chỉnh giấc ngủ, thói quen, nếu việc mất tập trung xuất hiện cả ở nhà lẫn ở lớp, nếu bé học sút rõ rệt hoặc nếu bé có thêm biểu hiện như hay lo âu, buồn bã, khó kết bạn, nói chậm hoặc có hành vi lặp lại.
Bước đầu thường là bác sĩ nhi khoa, kiểm tra mắt và tai. Từ đó bé có thể được giới thiệu đến bác sĩ phát triển, nhà tâm lý hoặc chuyên gia giáo dục để đánh giá sâu hơn. Bạn nên mang theo nhận xét của giáo viên và vài bài vở của bé.
Hãy nhớ rằng mỗi đứa trẻ có nhịp học riêng, và việc quên thường không phải do lười. Khi người lớn tìm hiểu nguyên nhân thay vì chỉ nhắc nhở, bé sẽ cảm thấy được thấu hiểu và có nhiều động lực cố gắng hơn.
Nếu cần thêm thông tin từ nguồn y tế quốc tế, bạn có thể xem trang của CDC Hoa Kỳ về phát triển trẻ nhỏ, hoặc tìm hiểu bài giáo dục chuyên biệt là gì khi con cần chương trình hỗ trợ riêng.
