Vật lý trị liệu cho trẻ chậm phát triển vận động là cụm từ cha mẹ nghe nhiều khi con chậm lẫy, chậm ngồi hay chậm đi. Chúng tôi tổng hợp tám bài tập vận động cơ bản dưới dạng trò chơi mà gia đình có thể thử tại nhà, đồng thời nhấn mạnh: các bài này không thay thế kế hoạch riêng của kỹ thuật viên.
Mục đích của vật lý trị liệu
Vật lý trị liệu giúp trẻ phát triển sức mạnh cơ, khả năng giữ thăng bằng, sự phối hợp và các mốc vận động như lẫy, ngồi, bò, đứng, đi. Mục tiêu không phải làm con “bằng bạn bằng bè” nhanh nhất, mà giúp con đạt tiến bộ vững chắc theo khả năng của mình.
Chậm phát triển vận động có thể do nhiều nguyên nhân: sinh non, trương lực cơ thấp, các bệnh về thần kinh, hoặc đơn giản là bé ít được vận động. Vì vậy trước khi tập, con cần được bác sĩ đánh giá. Với bé có bệnh lý nền như bại não, bạn nên đọc thêm bệnh bại não ở trẻ: nguyên nhân, triệu chứng và hướng điều trị và hỏi kỹ chuyên gia.
8 bài tập vận động cơ bản
Bài 1: Nằm sấp ngẩng đầu. Đặt bé nằm sấp trên mặt phẳng êm, dùng đồ chơi sáng màu dụ bé ngẩng đầu và chống tay. Mỗi lần một đến hai phút, lúc bé tỉnh táo và vui vẻ.
Bài 2: Lẫy từ nằm ngửa sang nằm nghiêng. Đưa đồ chơi sang một bên, nhẹ nhàng hỗ trợ vai và hông bé xoay theo. Đổi bên đều đặn để hai bên cơ thể cân bằng.
Bài 3: Kéo ngồi dậy. Bé nằm ngửa, bạn nắm hai tay bé và từ từ kéo lên tư thế ngồi, để bé tự dùng cơ bụng và cổ. Dừng nếu đầu bé ngả ra sau nhiều.
Bài 4: Ngồi có hỗ trợ. Cho bé ngồi giữa hai chân bạn hoặc dùng gối kê hai bên, chơi với đồ chơi trước mặt. Thời gian tăng dần theo sức bé.
Bài 5: Bò với đồ chơi. Bé nằm sấp, bạn đặt đồ chơi xa tầm tay một chút để bé trườn hoặc bò tới. Có thể dùng chiếc khăn nhỏ đỡ dưới bụng nếu bé khó nâng người.
Bài 6: Đứng vịn. Cho bé vịn vào ghế thấp hoặc bàn chắc chắn, đứng và chơi. Bạn ngồi sau lưng, sẵn sàng đỡ khi bé mất thăng bằng.
Bài 7: Đi men theo đồ vật. Đặt đồ chơi dọc mép sofa để bé bước ngang từng bước. Đây là bước đệm tốt trước khi tự đi.
Bài 8: Tập thăng bằng trên bóng lớn. Bạn ôm hông bé, đặt bé ngồi trên bóng tập cỡ lớn và nhẹ nhàng đưa bóng tới lui, qua lại. Chỉ làm khi đã được kỹ thuật viên hướng dẫn cách giữ.
Cách tập an toàn tại nhà
Một số nguyên tắc đơn giản giúp việc tập vừa an toàn vừa vui.
- Chọn lúc bé không đói, không buồn ngủ, không ốm.
- Tập trên bề mặt phẳng, êm, đủ rộng, không có vật sắc nhọn.
- Mỗi bài vài phút, xen kẽ giờ chơi tự do, tránh tập liền quá lâu.
- Luôn có người lớn bên cạnh, tay sẵn sàng đỡ bé.
Hãy quan sát nét mặt và phản ứng của bé. Nếu bé khóc dữ dội, tím tái, thở gấp hoặc đau, bạn cần dừng ngay. Đừng ép bé tập các tư thế mà bé chưa sẵn sàng, như bắt đứng khi chưa vững hay kéo bé đi khi chân chưa đủ lực. Mục tiêu là bé thấy vận động là điều thú vị.
Ngoài giờ tập, bạn nên cho bé nhiều thời gian chơi trên sàn và hạn chế để bé nằm lâu trong xe đẩy, ghế rung hoặc địu. Theo WHO, ngay cả trẻ sơ sinh cũng cần thời gian nằm sấp chơi mỗi ngày khi tỉnh táo và có người trông.
Theo dõi tiến triển
Hãy ghi lại thời điểm bé làm được một kỹ năng mới và quay video ngắn mỗi vài tuần. Khi so sánh, bạn sẽ thấy tiến bộ mà đôi khi hằng ngày khó nhận ra. Những ghi chép này cũng rất hữu ích khi gặp bác sĩ hoặc kỹ thuật viên.
Đừng so sánh con với trẻ khác quá nhiều. Trẻ nào cũng có nhịp riêng, và ở một số bé, kỹ năng đến theo từng đợt, đứng yên một thời gian rồi tiến nhanh. Điều cần cảnh giác là khi bé mất kỹ năng đã có, hoặc nhiều tháng liền không có tiến bộ nào.
Bên cạnh vận động thô, bạn cũng nên để ý các lĩnh vực khác như ngôn ngữ, giao tiếp và nhận thức. Con chậm vận động đôi khi kèm theo các khó khăn khác, và việc phát hiện sớm giúp can thiệp hiệu quả hơn. Bạn có thể đọc thêm về những kỹ năng nền tảng trong bài kỹ năng sống cho trẻ mầm non.
Khi nào cần kỹ thuật viên hướng dẫn
Bạn nên đưa bé đến gặp bác sĩ hoặc kỹ thuật viên vật lý trị liệu khi bé chưa giữ được cổ ở bốn tháng, chưa lẫy ở bảy tháng, chưa ngồi vững ở chín tháng, chưa đứng vịn ở mười hai tháng hoặc chưa đi ở mười tám tháng. Những mốc này mang tính tham khảo, và bạn cần được tư vấn riêng cho bé.
Hãy đi khám sớm hơn nếu bé luôn cứng hoặc mềm bất thường, chỉ dùng một bên cơ thể, tư thế gập hoặc ưỡn lưng bất thường, hoặc có co giật. Kỹ thuật viên sẽ đánh giá, đề ra bài tập vừa sức và dạy cách bạn đặt tay, hỗ trợ đúng. Tập sai cách có thể làm bé khó chịu và hiệu quả kém.
Cuối cùng, hãy xem việc tập luyện như một phần của những giờ chơi thân mật giữa cha mẹ và con. Khi cả hai cùng vui, bé sẽ hợp tác tốt hơn và tiến bộ bền hơn. Để biết thêm các mốc phát triển, bạn có thể tham khảo bộ mốc phát triển của CDC Hoa Kỳ.
