Chúng tôi đã gặp rất nhiều bố mẹ mua về cả chục cuốn sách đẹp, xếp ngay ngắn trên kệ, nhưng chỉ vài tuần sau con vẫn chỉ đòi cầm điện thoại. Nếu bạn đang ở trong tình huống này, đừng vội trách con. Phần lớn trường hợp không phải con lười đọc. Sách thường chưa thật sự hợp với con ở giai đoạn ấy. Từ kinh nghiệm của đội ngũ bên mình, bạn chỉ cần chọn sách đúng độ tuổi, đọc vào một khung giờ cố định và cho con được tự chọn một phần nội dung. Lúc đó con sẽ dần yêu sách hơn.
Vì sao mua nhiều sách mà con vẫn không chịu đọc?
Sai lầm chúng tôi gặp nhiều nhất là mua sách theo suy nghĩ của người lớn thay vì theo nhu cầu của con. Có một gia đình từng nhờ chúng tôi tư vấn. Họ mua trọn bộ truyện dài với rất nhiều chữ cho bé ba tuổi. Cốt truyện thì hay thật. Nhưng với bé, trang nào cũng chỉ là một bức tường chữ. Con thấy khó, con bỏ dở, và rồi con bắt đầu gắn cảm giác khó chịu với cả việc đọc.
Đọc cùng con không đồng nghĩa với việc bắt con phải đọc. Điều quan trọng là hai người cùng trải nghiệm một câu chuyện. Con nhìn tranh, nghe giọng bố mẹ đổi theo từng nhân vật và cảm nhận đây là quãng thời gian thú vị. Khi hiểu đúng tinh thần ấy, bạn sẽ bớt áp lực phải đọc thật chuẩn từng chữ, và con cũng thoải mái hơn nhiều.
Chọn sách theo từng giai đoạn tuổi
Từ 0 đến 2 tuổi, bé chưa hiểu chữ nên sách vải, sách bìa cứng, tranh to và ít chữ là lựa chọn hợp lý nhất. Sách có hình khối hoặc chi tiết phát ra tiếng kêu càng hấp dẫn. Ở độ tuổi này con học chủ yếu bằng cách sờ, nhìn và nghe.
Từ 3 đến 5 tuổi, truyện tranh có vần điệu và câu lặp lại rất phù hợp. Con thích đoán câu tiếp theo, và chính niềm vui ấy giúp con ghi nhớ nhanh hơn. Những tình huống quen thuộc như đi học, ăn cơm hay đi chợ khiến con thấy mình có mặt trong câu chuyện. Bạn có thể thấy con đòi đọc lại một cuốn nhiều lần liên tiếp. Điều đó hoàn toàn bình thường, và đó cũng là lúc con đang học rất nhiều.
Từ 6 đến 8 tuổi, con bắt đầu theo được cốt truyện dài hơn. Nên ưu tiên những câu chuyện có nhân vật tính cách rõ ràng, đồng thời chừa chỗ để con tự đoán chuyện sẽ diễn ra thế nào. Nếu con đã biết đọc, hãy để con tự đọc một đoạn ngắn, rồi bố mẹ đọc tiếp phần sau. Cách luân phiên này giúp con vừa tự tin vừa không bị quá tải.
- Sách tranh đơn giản cho bé dưới 3 tuổi
- Truyện vần điệu, lặp câu cho 3 đến 5 tuổi
- Truyện có cốt truyện rõ ràng cho 6 đến 8 tuổi
Từ 9 đến 12 tuổi, con có thể đọc sách khoa học, lịch sử và truyện phiêu lưu có nhiều tầng ý nghĩa. Ở giai đoạn này, sở thích cá nhân thường quan trọng hơn độ tuổi. Nếu con mê khủng long hay mê bóng đá, hãy tìm đúng chủ đề đó. Con sẽ đọc say sưa hơn nhiều so với một đầu sách được chọn chỉ vì phù hợp với số tuổi.
Đọc cùng con đúng cách trông ra sao?
Hãy chọn một khung giờ cố định, chẳng hạn 15 đến 20 phút trước khi đi ngủ. Khi giờ đọc lặp lại mỗi ngày, con sẽ tự biết đến lúc đó là lúc cuốn sách xuất hiện. Sau một thời gian, bạn gần như không cần nhắc nữa.
Khi đọc, hãy đọc chậm và chỉ tay vào tranh để con theo kịp. Thay đổi giọng theo nhân vật cũng giúp con chú ý hơn. Đừng ngại diễn hơi quá một chút, vì con thường thích những chi tiết hài hước và sống động.
Thỉnh thoảng hãy dừng lại và hỏi con điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Câu hỏi như vậy khiến con tham gia vào câu chuyện, thay vì chỉ ngồi nghe thụ động. Nếu con trả lời lạc đề, cũng đừng vội sửa. Con đang suy nghĩ, và đó mới là điều đáng quý.
Đừng liên tục uốn nắn phát âm. Nếu cứ đến chỗ con đọc sai là bạn lại dừng để chỉnh, con sẽ thấy đọc sách như một chuỗi những lần bị chê trách. Hãy để con tận hưởng câu chuyện trước, còn việc chỉnh phát âm có thể làm sau.
Làm sao để đọc sách thành thói quen lâu dài?
Đặt sách ở tầm với của con, đừng cất trong tủ kính cao. Khi sách nằm ngay tầm tay, con sẽ tự lấy ra xem lúc rảnh, thay vì phải chờ được cho phép.
Bố mẹ cũng nên đọc sách trước mặt con. Trẻ bắt chước người lớn rất nhanh. Khi thấy bố mẹ cầm sách lên đọc lúc rảnh rỗi, con sẽ hiểu rằng đọc là việc bình thường trong gia đình.
Đừng để tủ sách đứng yên suốt cả năm. Mượn sách ở thư viện hoặc đổi sách với bạn bè giúp con liên tục có đầu sách mới mà không tốn nhiều chi phí. Với trẻ nhỏ, một cuốn sách lạ thường gây hứng thú hơn một cuốn đã đọc đến nhàu.
Hãy khen ngợi quá trình con cố gắng, không chỉ khen khi con đọc xong một cuốn. Một câu như “hôm nay con đoán đúng chuyện sau đó rồi” có tác dụng lớn hơn nhiều so với lời khen chung chung.
Gợi ý thời lượng và loại sách theo độ tuổi
Bảng dưới đây chỉ là gợi ý để bạn có điểm bắt đầu. Đây không phải quy định cứng, vì mỗi trẻ có nhịp độ riêng và có những hôm con đang hứng khởi hoặc rất mệt.
| Độ tuổi | Thời lượng gợi ý mỗi ngày | Loại sách phù hợp |
|---|---|---|
| 0-2 tuổi | 5 đến 10 phút, chia nhỏ nhiều lần | Sách vải, sách bìa cứng, tranh to |
| 3-5 tuổi | 10 đến 15 phút | Truyện tranh vần điệu, tình huống đời thường |
| 6-8 tuổi | 15 đến 20 phút | Truyện có cốt truyện rõ, nhân vật có tính cách |
| 9-12 tuổi | 20 đến 30 phút | Sách khoa học, lịch sử, phiêu lưu |
Có hôm con chỉ đọc được năm phút rồi chạy đi chơi, đó vẫn là một ngày có đọc sách. Điều đáng giữ là sự đều đặn, không phải con số ghi trong bảng.
Khi con không thích đọc thì nên làm gì?
Nguyên nhân thường gặp nhất là con chưa tìm được đầu sách hợp sở thích. Nếu con mê xe cộ mà bạn cứ đưa truyện cổ tích, con sẽ chẳng mở ra. Thử đổi sang sách về xe, động vật hay khủng long xem sao. Nhiều khi chỉ cần vậy là mọi thứ thay đổi.
Có những bé gặp khó khăn khi giải mã chữ nên dần sinh ra sợ sách. Lúc này nên chuyển sang những cuốn ít chữ hơn, để con làm quen với việc cầm sách, lật trang và xem tranh trước đã. Khi đã thoải mái, con sẽ tự muốn tiến xa hơn.
Cũng có trường hợp bố mẹ ép đọc quá sớm. Khi đó con coi sách là nhiệm vụ phải hoàn thành cho xong. Hãy thử đọc chung bằng tranh, chưa cần đọc chữ, rồi để con kể lại câu chuyện theo cách của mình. Bạn sẽ ngạc nhiên vì con có thể kể rất sinh động.
Nếu sau vài tuần thử nhiều cách mà con vẫn né tránh sách, bạn nên trao đổi thêm với giáo viên mầm non hoặc chuyên gia giáo dục để xem có yếu tố nào cần hỗ trợ thêm không. Đừng vội tự gán nhãn cho con khi chưa có đánh giá đầy đủ, vì mỗi bé có một hoàn cảnh và một nhịp phát triển riêng.
Đọc sách đồng hành với việc học ở trường
Bạn có thể liên hệ nội dung sách với bài học con đang học ở lớp. Ví dụ con đang học về các con vật, hãy tìm một cuốn truyện về động vật. Khi gặp lại chủ đề quen thuộc ở lớp, con sẽ thấy tự tin và hào hứng hơn khi tham gia.
Đọc trước các chủ đề sắp học cũng rất hữu ích. Con đã nắm sơ qua khái niệm nên lên lớp sẽ không bỡ ngỡ, và có thêm động lực để hỏi cô giáo những điều con tò mò. Bạn cũng có thể trao đổi với giáo viên để biết tuần tới lớp học chủ đề gì, rồi chọn sách phù hợp.
Cách đơn giản nhất để theo dõi tiến bộ là lắng nghe con tự kể lại câu chuyện. Nếu con kể được đúng trình tự, có nhân vật và có chuyện xảy ra, đó là dấu hiệu rõ ràng cho thấy con đang hiểu sách.
Dấu hiệu cho thấy sách đang phát huy tác dụng
Dấu hiệu rõ nhất là con tự lấy sách ra xem khi rảnh mà không cần ai nhắc. Khi đến giai đoạn này, sách đã thật sự trở thành một phần đời sống của con.
Con bắt chước giọng đọc của bố mẹ, hoặc đặt câu hỏi về nhân vật như “sao bạn ấy lại làm vậy?”. Những câu hỏi ấy cho thấy con đang suy nghĩ về câu chuyện, chứ không chỉ nhìn tranh cho vui mắt.
Con biết kể lại câu chuyện theo đúng trình tự từ đầu đến cuối. Đây là kỹ năng nền giúp con đọc hiểu tốt hơn khi lớn lên.
Những sai lầm nên tránh khi đọc cùng con
Sai lầm đầu tiên là đọc quá nhanh cho xong chuyện. Con chưa kịp nhìn tranh thì bạn đã lật sang trang mới. Hãy chậm lại, để con có thời gian quan sát và tự đặt câu hỏi.
Sai lầm thứ hai là chỉ đọc khi con mắc lỗi. Nếu giờ đọc sách luôn gắn với lời phê bình, con sẽ bắt đầu sợ giờ đó. Hãy để sách là niềm vui, không phải nơi để nhắc nhở.
Sai lầm thứ ba là ép con đọc to khi con chưa sẵn sàng. Có bé thích đọc thầm hơn, có bé chỉ thích nghe. Tôn trọng nhịp độ của con chính là cách giữ hứng thú lâu dài.
Câu hỏi thường gặp
Mỗi ngày nên đọc cùng con bao lâu là đủ?
Với trẻ mầm non, khoảng 10 đến 15 phút mỗi ngày là đủ để duy trì thói quen. Điều quan trọng là đều đặn chứ không cần đọc thật dài. Khi con lớn hơn, bạn có thể tăng dần thời lượng.
Con chưa biết chữ thì có nên đọc sách không?
Có, và rất nên. Khi bạn đọc, con đang tiếp thu ngôn ngữ, cách kể chuyện và vốn từ mới. Con chưa biết chữ vẫn có thể “đọc” tranh và kể lại câu chuyện theo cách riêng của mình.
Nên chọn sách dựa vào tuổi hay sở thích của con?
Hãy bắt đầu từ tuổi để chọn mức độ chữ và độ phức tạp của cốt truyện, sau đó chọn chủ đề theo sở thích của con. Kết hợp hai yếu tố này thường cho kết quả tốt nhất.
Con không chịu ngồi yên thì phải làm sao?
Đừng ép con ngồi yên suốt buổi. Cho con đứng, nằm hoặc vừa chơi vừa nghe cũng được. Nếu con vẫn chạy đi, bạn có thể đọc ngắn hơn và hẹn đọc tiếp vào hôm sau.
Có cần mua sách mới liên tục không?
Không nhất thiết. Mượn thư viện hoặc đổi sách với bạn bè cũng giúp con có nhiều đầu sách mới. Quan trọng là con có sách để lựa chọn, chứ không phải số lượng sách bạn bỏ tiền ra mua.
Nếu hôm nay bạn chỉ làm được một việc, hãy chọn một cuốn sách hợp tuổi con, đặt ở chỗ con dễ với tới, rồi đọc cho con nghe vào đúng giờ đó tối nay. Khi việc này được lặp lại đủ lâu, sách sẽ tự nhiên trở thành một phần đời sống của con.
Tham khảo thêm: phương pháp giáo dục sớm cho trẻ 0-6 tuổi, 10 kỹ năng sống cho trẻ mầm non, con không tập trung, học trước quên sau. Nếu bạn lo lắng về sự phát triển ngôn ngữ của con, hãy tham khảo thêm trẻ chậm nói: nguyên nhân, dấu hiệu và hướng hỗ trợ và đưa con đi khám chuyên gia khi có dấu hiệu bất thường.