Nếu bạn đang tìm cách dạy bé 2 tuổi chậm nói tại nhà, trước hết xin bạn yên tâm: không cần đồ chơi đắt tiền hay lớp học đặc biệt để bắt đầu. Phần lớn tiến bộ đến từ những khoảnh khắc nhỏ giữa cha mẹ và con trong ngày. Bài viết này gợi ý tám cách mà bên mình thấy dễ áp dụng.
Bé 2 tuổi chậm nói có đáng lo không
Ở tuổi hai, nhiều bé nói được 50 từ trở lên và bắt đầu ghép hai từ. Bé nào ít hơn vậy chưa chắc đã có vấn đề, nhưng đây là thời điểm hợp lý để quan sát kỹ hơn. Điều bạn cần để ý là con có hiểu lời nói không, có giao tiếp bằng cử chỉ không và có thích chơi cùng bạn không.
Khi con hiểu tốt và vẫn chủ động tương tác, cha mẹ thường có thêm thời gian để hỗ trợ tại nhà. Còn nếu con ít phản ứng với tên gọi hoặc không chỉ tay, bạn nên hẹn bác sĩ sớm. Bạn có thể xem thêm bài tổng quan về trẻ chậm nói để biết dấu hiệu cụ thể.
Cách trò chuyện và chơi cùng con
Cách 1: Tự nói về việc đang làm. Trong lúc nấu ăn, bạn kể: “Mẹ cắt cà rốt, cà rốt màu cam”. Con nghe từ gắn với hình ảnh thật nên dễ nhớ hơn.
Cách 2: Ngồi ngang tầm mắt của con. Khi con nhìn được miệng bạn, con bắt chước âm dễ hơn. Hãy nói chậm và rõ ràng.
Cách 3: Chờ con phản hồi. Sau mỗi câu hỏi, bạn im lặng khoảng năm giây. Nhiều bé cần thời gian để xử lý rồi mới đáp, và bạn đừng vội nói thay.
Cách 4: Mở rộng lời con. Con nói “bóng”, bạn đáp “bóng to quá”. Mỗi lần như vậy con nghe thêm một mẫu câu dài hơn.
Chơi cùng con cũng quan trọng không kém. Những trò như úp mặt, đẩy xe, xếp khối rồi làm đổ, chơi nấu ăn đều có nhịp qua lại. Chính nhịp ấy là nền tảng để con học luân phiên khi nói chuyện.
Đọc sách và hát cho con nghe
Cách 5: Đọc sách tranh mỗi ngày. Hãy chọn sách ít chữ, hình lớn, rõ. Bạn chỉ vào hình, gọi tên rồi hỏi “con đâu rồi”. Có bé thích một cuốn đến mức đòi đọc đi đọc lại, đó là điều tốt vì sự lặp lại giúp con thuộc từ.
Cách 6: Hát những bài có lời lặp và động tác. “Con cò bé bé” hay “Cái mũi” là lựa chọn quen thuộc. Bạn hát chậm, làm động tác, rồi dừng ở cuối câu để con điền từ cuối. Một số bé chưa nói được nhưng đã bắt chước nhịp điệu, đó là tín hiệu tích cực.
Ngoài ra, bạn có thể kết hợp với các trò chơi cơ miệng nhẹ nhàng như thổi bong bóng xà phòng, thổi lông vũ. Phần này nằm chi tiết trong bài các bài tập cơ miệng cho bé chậm nói.
Hạn chế màn hình
Cách 7: Giảm thời gian tivi, điện thoại. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị trẻ dưới hai tuổi không nên xem màn hình, và với trẻ hai đến bốn tuổi, thời gian này nên dưới một giờ mỗi ngày (xem hướng dẫn của WHO). Màn hình phát chương trình một chiều, trong khi con học nói qua tương tác hai chiều.
Bạn không cần cắt hẳn trong một ngày. Hãy bắt đầu bằng việc tắt tivi nền khi không ai xem, và dành giờ ăn không thiết bị. Nếu con quen cầm điện thoại, hãy thay bằng sách hoặc một trò chơi cùng bạn, và chấp nhận vài ngày đầu con sẽ nhõng nhẽo.
Khi nào cần gặp chuyên gia
Cách 8: Biết khi nào cần thêm sự hỗ trợ. Hỗ trợ tại nhà có giá trị, nhưng không thay thế được đánh giá của chuyên gia. Hãy đưa con đi khám nếu:
- Con không phản ứng khi gọi tên hoặc với tiếng động lớn.
- Con không chỉ tay, không bắt chước động tác đơn giản.
- Con từng nói được rồi ngừng nói.
- Sau vài tháng áp dụng các cách trên mà con vẫn không có thêm từ mới.
Chuyên gia âm ngữ trị liệu sẽ đánh giá cụ thể và hướng dẫn bạn bài tập phù hợp với riêng con. Bạn cũng có thể tìm hiểu rõ hơn về trẻ chậm nói đơn thuần để biết điều gì có thể xảy ra tiếp theo.
Điều cuối cùng chúng tôi muốn nhắn gửi: hãy chọn hai hoặc ba cách phù hợp nhất với nếp sống gia đình rồi làm đều mỗi ngày, thay vì thử cả tám cách trong một tuần rồi bỏ dở. Sự kiên nhẫn và những lời khen nhỏ sẽ giúp con thấy giao tiếp là chuyện vui, và đó mới là động lực lớn nhất để con mở lời.
Một lưu ý khác là hãy giữ thái độ nhẹ nhàng khi con nói sai. Con nói ‘ba bô’ thay cho ‘cái bát’, bạn chỉ cần đáp lại ‘đúng rồi, cái bát’ bằng giọng vui vẻ. Việc sửa lỗi liên tục sẽ khiến con ngại mở lời. Bạn cũng có thể chọn vài từ mục tiêu mỗi tuần, ví dụ ‘bóng’, ‘nước’, ‘mẹ’, rồi lặp lại các từ ấy trong nhiều tình huống khác nhau: lúc tắm, lúc chơi, lúc ăn. Khi con đã quen, hãy thêm từ chỉ hành động như ‘ăn’, ‘đi’, ‘mở’.
Trong gia đình, hãy để mọi người cùng áp dụng. Ông bà, anh chị cũng có thể trò chuyện, đọc sách cùng bé theo cách đơn giản, nhờ đó bé nghe giọng nói đa dạng hơn trong ngày. Nếu bạn muốn đối chiếu thêm với mốc phát triển, hãy xem CDC Hoa Kỳ và ghi lại những gì con làm được để trao đổi với bác sĩ.
