Khi đồng hành cùng các gia đình có con nhỏ, chúng tôi thường nhận được cùng một câu hỏi: con còn bé như vậy thì nên bắt đầu dạy con làm việc nhà từ đâu? Với trẻ khoảng 2 đến 3 tuổi, cha mẹ hoàn toàn có thể khởi đầu bằng vài việc thật đơn giản. Điều quan trọng không nằm ở số lượng việc giao, mà ở chỗ giao đúng sức con và duy trì đều đặn mỗi ngày.
Chúng tôi từng gặp không ít gia đình giao cùng lúc quá nhiều việc. Con hào hứng được vài ngày rồi bắt đầu chán, còn cha mẹ thì thất vọng. Một nề nếp nhỏ nhưng bền luôn có giá trị hơn nhiều so với một danh sách dài mà không ai theo nổi. Bài viết này tổng hợp những việc phù hợp theo từng độ tuổi, kèm vài tiêu chí để bạn tự đánh giá khi chọn việc cho con. Nếu bạn quan tâm thêm đến cách hình thành kỹ năng sống sớm cho trẻ, bạn có thể tham khảo bài 10 kỹ năng sống cho trẻ mầm non để bé phát triển tốt.
Chọn việc nhà cho con dựa vào đâu
Trước khi quyết định giao việc gì, hãy tự hỏi một câu: con có nhìn thấy kết quả việc mình làm không? Với trẻ nhỏ, điều này gần như quyết định việc bé có muốn làm tiếp hay không. Khi bé lau xong mặt bàn và thấy bề mặt sáng lên, bé sẽ háo hức làm lần nữa. Ngược lại, những việc không có thành quả rõ ràng rất dễ khiến con mất hứng. Vì vậy, hãy ưu tiên những việc con có thể nhìn, chạm và cảm nhận được kết quả ngay.
Tiêu chí thứ hai là thời lượng. Một việc kéo dài quá lâu sẽ làm con mệt và chán. Với trẻ nhỏ, nên chọn việc chỉ khoảng 5 đến 15 phút. Ví dụ, việc cất đồ chơi sau khi chơi thường vừa đủ để con giữ được sự tập trung mà không cảm thấy bị dồn ép.
Tiêu chí cuối cùng là việc phải gắn với sinh hoạt thật của gia đình. Dọn bàn ăn sau bữa cơm có ý nghĩa hơn nhiều so với một việc được dựng lên chỉ để con có việc làm. Khi con hiểu mình đang góp phần vào nhịp sống chung, con sẽ coi việc nhà là một phần tự nhiên của cuộc sống, chứ không phải nhiệm vụ bị áp đặt. Cha mẹ cũng nên nhớ rằng mỗi trẻ có tốc độ phát triển riêng, nên nếu thấy con có những khác biệt rõ rệt so với bạn bè cùng tuổi về khả năng vận động hay ngôn ngữ, bạn nên trao đổi với chuyên gia để được tư vấn đúng hướng.
Việc nhà cho trẻ 2 đến 5 tuổi
Ở giai đoạn này, trẻ rất thích bắt chước người lớn, và đây là thời điểm lý tưởng để bắt đầu. Cất đồ chơi về đúng hộp, xếp giày dép gọn vào kệ, bỏ rác vào thùng đều là những khởi đầu tốt. Cha mẹ có thể làm mẫu trước rồi để con làm cùng, vì trẻ học qua quan sát nhiều hơn qua lời giảng.
Lau bàn ăn, tự xúc cơm và bày muỗng đũa cũng rất phù hợp. Các bé thường làm chưa gọn, đôi khi đổ vãi khá nhiều. Điều đó hoàn toàn bình thường. Hãy ghi nhận nỗ lực của con trước, sau đó mới gợi ý cách làm tốt hơn, chẳng hạn cầm muỗng bằng hai tay hoặc lau theo một chiều.
Nếu con làm xong mà vẫn còn rơi vãi, đừng vội làm lại thay con. Hãy ngồi cùng con nhìn lại chỗ vừa làm và chỉnh một chi tiết nhỏ. Con sẽ học được nhiều hơn từ việc được sửa nhẹ nhàng so với việc bị làm thay. Đây cũng là cách giúp trẻ dần hình thành sự tự tin vào khả năng của chính mình.
Giao việc cho bé từ 6 đến 10 tuổi
Lúc này, con đã biết đọc, biết đếm và ghi nhớ tốt hơn nhiều. Các việc như gấp quần áo, dọn giường, tưới cây hay rửa vài món chén nhỏ đã nằm trong khả năng của con. Dù là bé gái hay bé trai, không nên phân chia việc theo giới tính, vì mọi thành viên trong nhà đều cần biết làm việc nhà.
Một việc rất đáng khuyến khích ở tuổi này là tự chuẩn bị cặp sách và đồ dùng học tập cho ngày hôm sau. Việc nhỏ này giúp con làm quen với việc lập kế hoạch cho bản thân, một kỹ năng sẽ đi theo con suốt quãng đời học sinh. Nếu con đang gặp khó khăn trong việc sắp xếp thời gian học và làm việc nhà, bạn có thể đọc thêm cách quản lý thời gian cho học sinh cấp 2 với khung biểu dễ duy trì để có thêm gợi ý.
Bảng dưới đây gợi ý số lượng việc theo nhóm tuổi để cha mẹ tham khảo. Bạn hoàn toàn có thể điều chỉnh cho phù hợp với nhịp sinh hoạt của gia đình mình.
| Độ tuổi | Số việc mỗi ngày | Thời lượng gợi ý |
|---|---|---|
| 2-3 tuổi | 1 việc | Khoảng 5 phút |
| 4-5 tuổi | 2 việc | Khoảng 10 phút |
| 6-8 tuổi | 2-3 việc | Khoảng 15-20 phút |
| 9-10 tuổi | 3 việc | Khoảng 20-30 phút |
Việc nhà cho thiếu niên 11 đến 15 tuổi
Ở tuổi này, con đã đủ khả năng nấu một món đơn giản như trứng chiên hay canh rau. Giặt quần áo bằng máy giặt cũng nằm trong tầm tay. Đi chợ cùng bố mẹ vừa giúp con làm việc nhà, vừa là dịp tốt để học cách chi tiêu và so sánh giá cả, một kỹ năng mà nhiều người lớn vẫn chưa thành thạo.
Một hướng đi hiệu quả là giao cho con quản lý một phần việc chung của cả nhà, chẳng hạn đảm nhận việc đổ rác và nhắc lịch làm việc trong tuần. Khi đã nhận trách nhiệm, con cần làm đến cùng và không nên để người khác phải nhắc đi nhắc lại. Đây là bước đệm quan trọng để con tự lập hơn. Bạn cũng có thể hỏi con muốn tự đề xuất việc gì. Chính con là người chọn sẽ giữ tinh thần chủ động tốt hơn rất nhiều so với việc bị phân công.
Giữ nề nếp làm việc nhà bền lâu
Nề nếp không đến từ ý chí nhất thời. Cách hiệu quả là gắn việc nhà vào một thói quen đã có sẵn, chẳng hạn ngay sau bữa tối hoặc trước khi đi ngủ. Khi việc được đặt đúng thời điểm, con không cần phải nhớ quá nhiều, và cha mẹ cũng bớt phải nhắc nhở.
Bảng việc nhà có ô đánh dấu hoàn thành cũng khá hữu ích. Con tự đánh dấu vào mỗi việc đã làm, và khi nhìn dãy đánh dấu dài dần, con sẽ thấy mình tiến bộ rõ rệt. Tuy vậy, đừng biến bảng này thành công cụ để trách mắng. Mục tiêu là để con cảm thấy tự hào, chứ không phải sợ sai.
Nhắc một lần, rõ ràng và bình tĩnh thường hiệu quả hơn nhiều so với la mắng lặp đi lặp lại. Con cần biết việc gì, làm vào lúc nào và điều gì sẽ xảy ra nếu chưa làm. Con không cần nghe giọng to mới hiểu được điều đó.
Những sai lầm cha mẹ hay mắc phải
Sai lầm phổ biến nhất là làm thay con. Cha mẹ thường làm vậy vì muốn nhanh, hoặc sợ con làm hỏng. Nhưng mỗi lần làm thay, con lại học thêm một bài học không mong muốn: việc nhà không phải là việc của mình. Dần dần, con sẽ chờ người khác làm và không còn chủ động nữa.
Thưởng bằng tiền cũng cần cân nhắc kỹ. Khi trả công cho từng việc nhỏ, con dễ xem việc nhà như một giao dịch. Đến lúc không còn tiền thưởng, con có thể thôi không làm nữa. Thay vào đó, hãy khen bằng lời nói cụ thể, chẳng hạn “hôm nay con xếp giày ngay ngắn quá”, để con hiểu được giá trị của việc mình làm. Bạn cũng có thể tìm hiểu thêm về cách khen ngợi đúng cách qua bài khen con thế nào cho đúng: khen nỗ lực thay vì khen thông minh.
Khi nào nên tìm đến chuyên gia
Phần lớn trẻ sẽ tiến bộ dần khi được hướng dẫn đều đặn. Tuy nhiên, nếu con gặp khó khăn kéo dài trong việc tập trung, ghi nhớ hay làm theo chỉ dẫn đơn giản, hoặc bạn thấy con khác biệt rõ rệt so với bạn bè cùng tuổi, cha mẹ nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia giáo dục để được đánh giá. Việc phát hiện sớm giúp đồng hành với con hiệu quả hơn, và đây không phải là điều đáng lo nếu bạn chủ động tìm hiểu.
Dù làm việc nhà hay bất kỳ kỹ năng nào khác, điều quan trọng nhất vẫn là sự kiên nhẫn và yêu thương của cha mẹ. Hãy để con có thời gian lớn lên theo nhịp của riêng mình, và mỗi bước tiến nhỏ đều đáng được ghi nhận.