Dấu hiệu trẻ sơ sinh tự kỷ là điều nhiều cha mẹ muốn biết sớm, nhất là khi con có vẻ “khác” so với anh chị hoặc các bạn cùng tuổi. Chúng tôi viết bài này để bạn biết nên quan sát gì, đồng thời tránh những kết luận vội vàng gây lo lắng không cần thiết.
Dấu hiệu ở giai đoạn sơ sinh
Trong những tháng đầu đời, rất khó nói chắc điều gì. Bé còn nhỏ, các kỹ năng xã hội mới hình thành. Dù vậy, một số cha mẹ nhớ lại rằng ngay từ sớm con đã có vài điểm khác.
Có bé rất “dễ nuôi”, ít khóc đòi, nằm yên hàng giờ mà không tìm người. Có bé lại quấy khóc dữ dội, khó dỗ, cực kỳ nhạy với tiếng động và ánh sáng. Một số bé ít duỗi tay đòi bế, hoặc cứng người khi được ôm. Các chi tiết này, đứng riêng lẻ, rất thường gặp ở trẻ phát triển bình thường, nên chỉ nên ghi nhận và theo dõi tiếp.
Khoảng sáu tháng tuổi, hầu hết các bé bắt đầu cười đáp lại khi được trêu và phát ra âm thanh để thu hút sự chú ý. Nếu bé gần như không có những phản ứng này trong nhiều tuần, đó là chi tiết đáng nhắc với bác sĩ.
Dấu hiệu về giao tiếp và ánh mắt
Ánh mắt và giao tiếp là hai lĩnh vực được các chuyên gia chú ý nhiều nhất. Theo CDC Hoa Kỳ, những dấu hiệu sớm có thể bao gồm:
- Ít hoặc không nhìn vào mắt người đối diện khi được bế, cho ăn.
- Không cười đáp lại nụ cười của người lớn trước sáu tháng.
- Không bập bẹ, không phát ra các âm “ba”, “ma” vào khoảng chín đến mười hai tháng.
- Không chỉ tay, không vẫy tay chào, không cầm đồ chơi đưa cho người lớn xem.
- Không quay đầu khi nghe gọi tên lúc tròn mười hai tháng.
Chị Hương, mẹ của một bé trai, kể lại rằng chị mất nhiều tháng mới nhận ra con không hề ngoảnh lại khi gọi tên, vì bé vẫn cười khi chơi một mình. Khi đưa bé đi kiểm tra thính lực, kết quả bình thường, và chị được giới thiệu tiếp đến bác sĩ phát triển. Câu chuyện này cho thấy một dấu hiệu thường cần được đặt cạnh các dấu hiệu khác.
Ngoài ra, bạn cũng có thể chú ý các hành vi lặp lại ở bé đã vài tháng tuổi, chẳng hạn vẫy tay hoặc lắc người liên tục, nhìn chằm chằm vào quạt quay hoặc ánh đèn trong thời gian dài. Nhiều bé chơi như vậy một lúc rồi chuyển sang việc khác, còn bé có nguy cơ thường bị cuốn vào và khó rời ra.
Điều không nên vội kết luận
Đây là phần chúng tôi rất muốn bạn đọc kỹ. Không có dấu hiệu nào đủ để nói rằng con bị tự kỷ. Ít nhìn mắt có thể do bé mệt, buồn ngủ, hoặc đang tập trung vào thứ khác. Chậm nói có thể do giảm thính lực hoặc ít được trò chuyện. Nhạy cảm với tiếng động đôi khi chỉ là tính khí.
Việc tự tra mạng rồi đối chiếu từng mục cũng dễ gây lo lắng thái quá. Hầu như em bé nào cũng có một hai “dấu hiệu” trong danh sách. Điều chuyên gia quan tâm là nhóm dấu hiệu xuất hiện cùng nhau, kéo dài và ảnh hưởng đến cách bé tương tác.
Mặt khác, đừng vì sợ “dán nhãn” mà trì hoãn việc đi khám. Đánh giá là cách để hiểu con rõ hơn, và kết quả có thể là bé hoàn toàn bình thường. Bạn có thể xem tổng quan trong bài rối loạn phổ tự kỷ: mức độ, dấu hiệu và hướng hỗ trợ.
Đi khám ở đâu và khi nào
Bạn nên nhắc với bác sĩ ngay trong các lần khám sức khoẻ định kỳ, thường bắt đầu từ bác sĩ nhi khoa hoặc bác sĩ chăm sóc ban đầu. Nhiều bác sĩ sử dụng bảng sàng lọc ngắn ở độ tuổi 18 và 24 tháng. Nếu có điểm cần theo dõi, bé sẽ được giới thiệu đến bác sĩ phát triển nhi, nhà tâm lý hoặc đội ngũ đa chuyên khoa.
Hãy đi khám sớm hơn nếu bé mất kỹ năng đã có như từ ngữ, nụ cười, cử chỉ, hoặc nếu bạn thấy lo lắng kéo dài dù người xung quanh trấn an. Cha mẹ thường là người hiểu con nhất, nên linh cảm của bạn đáng được lắng nghe.
Khi đến khám, bạn nên mang theo các đoạn video ngắn quay lúc bé chơi tự nhiên, ghi chép về thời điểm bé biết lẫy, ngồi, bò, nói từ đầu tiên, cùng thông tin về tiền sử thai kỳ, sinh nở và gia đình. Những chi tiết này giúp chuyên gia có bức tranh đầy đủ hơn nhiều so với một buổi quan sát ngắn.
Vì sao phát hiện sớm quan trọng
Não bộ của trẻ nhỏ có khả năng thay đổi rất nhanh trong những năm đầu đời. Khi trẻ có nhu cầu hỗ trợ được nhận ra sớm, gia đình có thể bắt đầu các hoạt động giúp phát triển giao tiếp và tương tác từ sớm, thường mang lại lợi ích rõ ràng hơn. Đồng thời, cha mẹ được hướng dẫn cách chơi và trò chuyện phù hợp, tránh những áp lực hay hiểu lầm không đáng có.
Phát hiện sớm cũng không đồng nghĩa với việc phải chạy theo thật nhiều phương pháp. Chuyên gia sẽ giúp gia đình chọn hướng hỗ trợ vừa sức và phù hợp riêng với bé. Khi con đi học, giáo viên cũng cần được trao đổi để phối hợp, như trong bài giáo viên cần làm gì khi gặp trẻ tự kỷ trong lớp.
Điều bạn có thể làm ngay hôm nay là dành vài phút chơi trực tiếp với con mà không có màn hình, nhìn vào mắt con, đáp lại mọi âm thanh con tạo ra. Những tương tác nhỏ ấy là nền tảng tốt cho mọi trẻ, dù sau này kết quả đánh giá ra sao. Để so sánh với các cột mốc chung, bạn có thể xem thêm bộ mốc phát triển của CDC Hoa Kỳ.
